پنج شنبه ۱۱ آذر ۱۴۰۰ - الخميس 27 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۶/۰۳/۱۸) سخنرانی روز سیزدهم ماه رمضان(آداب معاشرت در اسلام)

احکام: ۱-روزه دار و دندان پزشکی پُر کردن،کشیدن یا جرم گیری دندان برای روزه دار زمانی جایز است که مطمئن باشد خون یا آبی که با دستگاه وارد فضای دهان می شود فرو نمی رود(۱) ۲-شرایط مجتهد جایز التقلید یُشْتَرَطُ فِی الْـمُجْتَهِدِ اُمُورٌ اَلْبُلُوغُ ،وَالْعَقْلُ ،وَالْایمانُ وَ الْعِدالَهُ وَالرّجُولِیَّهُ وَالـْحُرّیهُ عَلی قَولٍ وَ کونِهِ مُجْتَهِداً […]

IMG_7200.jpg

IMG_7200.jpg

احکام:

۱-روزه دار و دندان پزشکی

پُر کردن،کشیدن یا جرم گیری دندان برای روزه دار زمانی جایز است که مطمئن باشد خون یا آبی که با دستگاه وارد فضای دهان می شود فرو نمی رود(۱)

۲-شرایط مجتهد جایز التقلید

یُشْتَرَطُ فِی الْـمُجْتَهِدِ اُمُورٌ اَلْبُلُوغُ ،وَالْعَقْلُ ،وَالْایمانُ وَ الْعِدالَهُ وَالرّجُولِیَّهُ وَالـْحُرّیهُ عَلی قَولٍ وَ کونِهِ مُجْتَهِداً مُطْلَقاً فَلا یَجُوزُ تَقْلیدُ الْمُتَجَزی وَالْحَیاهُ فَلا یَجُوزُ تَقْلیدُ الْمَیِّتِ اِبْتِداءً نَعَمْ یَجُوزُ الْبَقاءُ وَ اَنْ یَکُونَ أَعْلَمَ(۲)

قال علی(ع):

خَالِطُوا النَّاسَ مُخَالَطَهً إِنْ مِتُّمْ مَعَهَا بَکَوْا عَلَیْکُمْ وَإِنْ عِشْتُمْ حَنُّوا إِلَیْکُمْ(۲)

با مردم آنگونه معاشرت کنید که اگر بمیرید بر مرگ شما گریه کنند و اگر زنده بمانید به شما عشق بورزند

معاشرت در اسلام:

در زمینه آداب معاشرت در اسلام آیات و روایات متعددی وارد شده است لکن می توان گفت یکی از جامع ترین آیات در تبیین مبانی ارزشمند معاشرت در اسلام این آیه شریفه است که می فرماید:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَهٌ فَأَصْـلِـحُـوا بَیْـنَ أَخَوَیْکُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ(۴)

مؤ منان برادر یکدیگرند، بنابراین میان دو برادر خود صلح برقرار سازید، و تقوای الهی پیشه کنید تا مشمول رحمت او شوید

در این آیه شریفه کوتاه نکته های مـهـمـی وجــود دارد از جـمـلـه:

۱-دوستی دو برادر بسیار عمیق و پایدار است

۲-محبت و دوستی دو برادر دو سویه و متقابل است

۳-ارتباط و محبت دو برادر بر اساس فطرت و طبیعت است

۴-دو برادر در مقابل بیگانه، بازوی یکدیگرند

۵-اصل و ریشه دو برادر یکی است

۶-دو برادر در غم و شادی یکدیگر شریکند(۵)

طبیعی است که اگر ارتباط و معاشرت برادرانه باشد قطعاً برادر در مرگ برادر خویش اشک خواهد ریخت و در حال حیات نیز بر او عشق خواهد ورزید

حسن معاشرت نشانه اسلام:

از نظر اسلام حسن معاشرت به قـدری اهمـیت دارد که رسولخدا(ص) در حدیثی می فرماید:

أَحْسِنْ مُصاحَبَهَ مَنْ صاحَبَک تَکُنْ مُسْلِماً(۶)

با کسیکه هم نشین توست خوش رفتاری کن تا مسلمان باشی

با برادرانت خوش رفتاری کن:

امیرمؤمنان(ع) می فرماید:

صاحِبِ الْأِخْوانَ بِالْاِحْسانِ وَ تَغَمَّدْ ذُنُوبَهُمْ بِالْغُفْرانِ(۷)

با برادران خویش نیکی کن و گناهان آنان را ببخش و بیامرز

نارفیق از ما نیست

امام صادق(ع) فرمود:

اِنَّه لَیْسَ مِنّا مَنْ لَمْ یُحْسِنْ صُحَبَهَ مَنْ صـَحِبَهُ وَ مُرافَقَهَ مَنْ رافَقَهُ(۸)

آن کسی که با دوستانش خوش رفتاری نکند و با رفیقش رفاقت نداشـته باشـد از ما نیسـت

آداب معاشرت از دیدگاه پیامبر:

لِلْمُسْلِمِعَلَى‏أَخِیهِ‏ثَلَاثُونَ‏حَقّاًلَابَرَاءَهَلَــهُمِـنـْهـَاإِلَّابِـالْأَدَاءِأَوِالْــعـَفْـوِ

مسلمان بر برادر مسلمانش سی حق داردکه از آنها رهایی نمی یابد مگر به ادای این حقوق یا بخشش برادر مسلمان او

۱-یَغْفِرُزَلَّتَهُ

لغزش های او را ببخشد.

۲-وَ یَرْحَمُعَبْرَتَهُ

به اشک چشم و اندوه او رحم کند

۳-وَ یَسْتُرُعَوْرَتَهُ

زشتی های او را [از دیگران] مخفی نماید

۴-وَ یُقِیلُعَثْرَتَهُ

از لغزشش در گذرد (علی الظاهر عثره از زلّه خفیف تر است، یعنی زلته در بند اول شـدید تر از عـثرته است.)

۵-وَ یَقْبَلُمَعْذِرَتَهُ

عذرش را بپذیرد

۶-وَ یَرُدُّغِیبَتَهُ

غیبتی از او شد رد نماید یا ازغیبتش جلوگیری کند (منـظور اینکه وقتی از برادر مسلمانش غیبت کردند مانع از غیبت کردن بشود و آن را رد کند)

۷-وَ یُدِیمُنَصِیحَتَهُ

پیوسته خیرخواه او باشد یا او را همواره نصیحت کند

۸-وَ یـَحْفَظُخُلَّتَهُ

دوستی اش را پاس بدارد

۹-وَ یَرْعَىذِمَّتَهُ

نسبت به قرض و دینش جانب مراعات را نگه دارد

۱۰-وَ یَعُودُمَرْضَتَهُ

از او موقع مریضی عیادت کند

۱۱-وَ یَشْهَدُمَیْتَتَهُ

هنگام فوتش حاضر باشد و تشییع اش کند

۱۲-وَ یُجِیبُدَعْوَتَهُ

دعوتش را اجابت کند

۱۳-وَ یَقْبَلُهَدِیَّتَهُ

هدیه اش را بپذیرد

۱۴-وَ یُکَافِئُصِلَتَهُ

لطفش را بی پاسخ نگذارد

۱۵-وَ یَشْکُرُنِعْمَتَهُ

نعمتش را شکر گوید

۱۶-وَ یُحْسِنُنُصْرَتَهُ

او را به نیکی یاری کند

۱۷-وَ یَحْفَظُحَلِیلَتَهُ

ناموسش را حفظ کند

۱۸-وَ یَقْضِیحَاجَتَهُ

حاجتش را برآورد

۱۹-وَ یَشْفَعُمَسْأَلَتَهُ

خواسته اش را شفاعت کند

۲۰-وَ یُسَمِّتُعَطْسَتَهُ

عطسه اش را تحیت گوید

۲۱-وَ یُرْشِدُضَالَّتَهُ

گم شده اش را راهنمایی کند

۲۲-وَ یَرُدُّسَلَامَهُ

سلامش را پاسخ گوید

۲۳-وَ یُطَیِّبُکَلَامَهُ

کلامش را مبارک و شیرین پندارد

۲۴-وَ یُبِرُّإِنْعَامَهُ

در مقابل محبت و انعامش به نیکی جواب دهد

۲۵-وَ یُصَدِّقُأَقْسَامَهُ

سوگندهایش را تصدیق کند

۲۶-وَ یُوَالِی‏ وَلِیَّهُ(وَلَایُعَادِ)

با دوستانش دوستی کند

۲۷-وَ یَنْصُرُهُظَالِماًوَمَظْلُوماً 

در حالی ظالم است یا مظلوم یاری اش کند

فَأَمَّانُصْـرَتُـهُظَالـِماًفَیَـرُدُّهُعـَنْظُلْـمِهِوَأَمَّانُصْرَتُهُمَظْلُوماًفَیُعِینُهُعَلَىأَخْذِحَقِّهِ

و اما یاری کردن در حال ظالم بودنش در این است که او را از ظلم بازدارد و اما یاری کردن در حال مظلوم بودنش در کمک کردن بر گرفتن حق است

۲۸-وَ لَایُسْلِمُهُوَلَایَخْذُلُهُ

او را خوار و ذلیل نکند

۲۹-وَ یُحِبُّلَهُمِنَالْخَیْرِمَایُحِبُّلِنَفْسِهِ

آن چه برای خود می پسندد برای اون نیز بخواهد

۳۰-وَ یَکْرَهُلَهُمِنَالشَّرِّمَایَکْرَهُلِنَفْسِهِ(۹)

آن چه برای خود نمی پسندد برای او نیز نپسندد

اصول معاشرتهای اجتماعی در قرآن:

از جمله موضوعاتی که در آیات قرآن روی آن بسیار تأکید شده است موضوع معاشرتهای اجتماعی است البته با در نظر گرفتن اینکه در آیات قرآن اقشار جامعه به گروههایی تقسیم شده و برای هر گروهی آداب معاشرت ویژه آن گروه مطرح شده است از قبیل:

۱-معاشرت با مؤمنان                           12-معاشرت با ستمگران

۲-معاشرت با اهل کتاب                     13-معاشرت با فاسقان

۳-معاشرت با اهل باطل                      14-معاشرت با فرزندان

۴-معاشرت با بدعت گزاران              15-معاشرت با فقیران

۵-معاشرت با والدین                          16-معاشرت با منافقان

۶-معاشرت با خویشاوندان                  17-معاشرت با همسران

۷-معاشرت با همسایگان                      18-معاشرت با یتیمان

۸-معاشرت با خدمتکار                                    19-معاشرت با محاربان

۹-معاشرت با دوستان                          20-معاشرت با گناهکاران

۱۰-معاشرت با رهبران                                    21-معاشرت با توده مردم(۱۰)

۱۱-معاشرت با زنان

معاشرت مؤمنان با یکدیگر در سوره حجرات آیات ۱۱ و ۱۲ مؤمنان را مورد خطاب قرار داده و ۶ موضوع مهم اخلاقی را مورد تأکید قرار داده است

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ یَکُونُوا خَیْرًا مِنْهُمْ وَلَا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ یَکُنَّ خَیْرًا مِنْهُنَّ وَلَا تَلْمِزُوا أَنْفُسَکُمْ وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِیمَانِ وَمَنْ لَمْ یَتُبْ فَأُولَئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ

اى کسانى که ایمان آورده‏ اید نباید قومى قوم دیگر را ریشخند کند شاید آنها از اینها بهتر باشند و نباید زنانى زنان [دیگر] را [ریشخند کنند ] شاید آنها از اینها بهتر باشند و از یکدیگر عیب مگیرید و به همدیگر لقبهاى زشت مدهید چه ناپسندیده است نام زشت پس از ایمان و هر که توبه نکرد آنان خود ستمکارند

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ وَلَا تَجَسَّسُوا وَلَا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضًا أَیُحِبُّ أَحَدُکُمْ أَنْ یَأْکُلَ لَحْمَ أَخِیهِ مَیْتًا فَکَرِهْتُمُوهُ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِیمٌ(۱۱)

اى کسانى که ایمان آورده‏ اید از بسیارى از گمانها بپرهیزید که پاره‏ اى از گمانها گناه است و جاسوسى مکنید و بعضى از شما غیبت بعضى نکند آیا کسى از شما دوست دارد که گوشت برادر مرده‏ اش را بخورد از آن کراهت دارید [پس] از خدا بترسید که خدا توبه‏ پذیر مهربان است

در این دو آیه شریفه مؤمنان را در برخورد با یکدیگر از ۶ رذیله اخلاقی نهی فرموده است

۱-استهضاء و مسخره نکردن یکدیگر  لَا یَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ

۲-نهی از طعنه زدن و عیبجویی از یکدیگر   وَلَا تَلـمِزُوا أَنْفُسَکُـمْ

۳-نهی از با القاب زشت و ناپسند یاد کردن یکدیگر وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ

۴-نهی از سوء ظن نسبت به یکدیگر اجْتَنِبُوا کَثِیرًا مِنَ الظَّنِّ

۵-نهی از تجسس در امور یکدیگروَلَا تَجَسَّسُوا

۶-نهی از غیبت یکدیگر          وَلَا یَغْتَبْ بَعْضُکُمْ بَعْضًا

پی نوشت:

(۱)رساله مصور ج۲ ص۲۵۴               

(۲)عروه الوثقی ج۱ ص۲۶۳             

(۳)نهج البلاغه حکمت ۱۰                 

(۴)سوره حجرات آیه ۱۰

(۵)تفسیر نور ج۹ ص ۱۷۹                              

(۶)بحار الانوار/مجلسی ج۶۶ ص ۳۶۸                                   

(۷)غررالحکم/آمدی ص ۴۱۵

(۸)بحار الانوار/مجلسی ج۷۱ ص ۱۶۱           

(۹)وسائلالشیعه؛ شیخ حرعاملی؛ج‏۱۲ ؛ص۲۱۲                                                  

(۱۰)فرهنگ قرآن ج۲۸ ص ۴۲۴-۴۳۷

(۱۱)سوره حجرات آیات شریفه ۱۱-۱۲