یکشنبه ۲ آبان ۱۴۰۰ - الأحد 18 ربيع أول 1443

(۱۳۹۶/۰۴/۰۱) سخنرانی روز بیست و هفتم رمضان(هیچ ثروتی چون عقل نیست)

احکام: مسئله(۶): کسی که مخارج سال خـود و عـیـالات خـود را نـدارد و کـسـبی هـم ندارد که بتواند مخارج خود و عیالاتش را بگذراند فقیر است و پرداخت زکات برایش واجب نیـست مسئله(۷): انسان باید فطره کسانی را که در غروب شب عید فطر نان خور او حساب میشوند بدهد کوچک باشد یا بزرگ، مسلمان […]

231931945650248117132935022100235136245158.jpg

231931945650248117132935022100235136245158.jpg

احکام:

مسئله(۶):

کسی که مخارج سال خـود و عـیـالات خـود را نـدارد و کـسـبی هـم ندارد که بتواند مخارج خود و عیالاتش را بگذراند فقیر است و پرداخت زکات برایش واجب نیـست

مسئله(۷):

انسان باید فطره کسانی را که در غروب شب عید فطر نان خور او حساب میشوند بدهد کوچک باشد یا بزرگ، مسلمان باشد یا کـافر دادن خـرج آنـان بـر اوواجـب بـاشد یـا نـه در شـهـر خود او بـاشنـد یا در شهر دیگر

مسئله(۸):

اگر انسان نان خور کسی باشد و پیش از غروب نان خور کسی دیگرشود فطره او بر کسی که نان خور او شده واجب است مثلاً اگر دختر پـیـش از غروب به خانه شوهر رود شوهـرش بایـد فطـره او را بـدهد

مسئله(۹):

کسی که دیگری باید فطره او را بدهد واجب نیست فطره خود را بدهد

مسئله(۱۰):

اگر فطره انسان بر کسی واجب باشد و او فطره را نـدهـد بـر خـود انـسـان واجـب نمـی شـود

مسئله(۱۱):

اگر کسی که فطره او بر دیگری واجب است خودش فطره را بدهد از کسی که فطره بـر او واجـب شـده ساقـط نـمی شـود

قال علی(ع):

لَا غِنَى کَالْعَقْلِ وَلَا فَقْرَ کَالـْجَـهْلِ وَلَا مِیرَاثَ کَالْأَدَبِ وَلَا ظَهِیرَ کَالْمُشَاوَرَهِ(۱)

هیچ ثروت و بى نیازى همچون عقل، و هیچ فقرى همچون جهل و هیچ میراثى همچون ادب و هیچ پشتیبانى همچون مشورت نیست

توضیح:

امیرمؤمنان(ع) در این کلمات حکیمانه چهار مطلب مهم و اساسی را بیان فرموده است که اگر جوامع بشری آنها را رعایت بکنند مدینه فاضله درست می شود دیگر شاهد حکم رانی ستمگران ،قتل و غارت جلادان ،انزوای انسانهای بافضیلت و میدانداری جاهلان و صحنه گردانی فاسقان و در نهایت پایمال شدن حقوق توده مردم نخواهیم بود

الف:هیچ ثروت و بی نیازی چون عقل نیست(لَا غِنَى کَالْعَقْلِ)

عقل:بر اساس مفاد روایات عبارت است از:

هوش و فراستی که انسان را به خدا و اطاعت او نزدیک می کـند و از زشـتی ها دور مـی سـازد

و این همان چیزی است که رسولخدا(ص) فرمود:

أَوَّلَ مـَا خـَلـَقَ اللَهُ الـْعَـقْـلُ(۲)        

اولین چیزی که خدا آفرید عقل بود          

و عقل همان چیزی است که امیرمؤمنان(ع) فرمود:

وَما بَـعَـثَ اللَّهُ رَسُولًا حَـتَّـی یَسْتَکْـمِلَ الْعـَقْـلَ وَحَتَّی یَکُونَ عَقْلُهُ أفْضَلَ مِنْ عُقُولِ جَمیعِ أُمَّتِهِ(۳)

خداوند هیچ پیامبری را قبل از تکمیل شدن عقل او مبعوث نفرمود به خاطر اینکه عقل او بهتر از عقل های همه امتش باشد

امیرمؤمنان(ع) در جای دیگر در مقام بیان نقش عقل می فرمـاید:

العَقْلُ اَصْلُ العِلْمِ و داعَیهُ الْفَهْمِ(۴)

عقل ریشه دانش و انگیزه فهم انسان است

برداشتها:

از این روایات چند اصل مهم برداشت می شود:

۱-خرد بهترین ثروت انسان می باشد

۲-خرد اولین آفریده خداوند است

۳-حاکمان مردم باید عاقل ترینها باشند

۴-اگر عالم عاقل نباشد از دانش خویش بهره نمی برد

چند یادآوری:

۱-در قرآن واژه های عقل و علمو مشتقات آنها ۸۸۰ مرتبه ذکر شده است(۵)

۲-اولین کتاب و بحث اصول کافـی کلـینی کـتاب العقل والجـهل است که در ضمن آن ۳۶ روایت در این موضوع مطرح فـرموده

۳-روایت ۱۴ کتاب عقل و جهل کافی از امام صادق(ع) است که لشکریان عقل و جهل را که ۷۵ لشکر است بیان فرموده که پیرامون این روایت نوع علماء بزرگ بحث کرده و بعضی کتاب مستقل تدوین کرده اند از قبیل:

ملاصدرا یا صدر المتألهین

ملاحسن فیض کاشانی

ملاسالح مازندرانی

محقق میرداماد

علامه محمد باقر مجلسی

حضرت امام خمینی و …(۶)

ب:هیچ فقری چون جهل نیست(وَلَا فَقْرَ کَالـْجَـهْلِ)

لغت شناسان برای جهل سه معنی ذکر کرده اند

۱-خُـلـُوٌّ الـنَّـفْـسِ مـِنَ الْـعـِلْـمِ

۲-اِعْتِقادُ الشَّیءِ بـِخِـلافِ ما هُـوَ عَـلَـیْه

۳-فِعْلُ الشَّیْءِ بِخِلافِ ما حَقُّهُ اَنْ یُفْعَلَ(۷)

ویژگیهای انسان جاهل:

از رسولخدا(ص) سوال شد ویژگی ها و نشانـه هـای جـاهل چـیـسـت؟

در پاسخ فرمود:

۱-اِنْ صَـحِبْتَـهُ عَـنّـاکَ        

اگر هم نشین او شوی به رنج می افکند

۲-وَاِنْ عَـزَلْتَهُ شَتـَمَکَ                       

اگر از او کناره گیری کنی فحشت می دهد

۳-وَ اِنْ اَعْطاکَ مَنَّ عَلَیْکَ                

اگر چیزی به تو دهد منت می گذارد

۴-وَ اِنْ اَعْـطَیْتَهُ کـَفـَرَکَ                 

اگر چیزی به او بدهی ناسپاسی می کند

۵-وَ اِنْ اَسْرَرْتَ اِلَیْهِ خانَکَ(۸)

اگر رازی بر او بسپاری خیانت می کند

ج:میراثی چون ادب وجود ندارد(وَلَامِیرَاثَ کَالْأَدَبِ)

لغت شناسان و دانشمندان در ارتباط با معنی لغوی و اصطلاحی ادب معـانی زیادی مطرح کـرده انـد

جامع همه این معـانی و تـعریفـات روایتـی است که از امیرمؤمنان(ع) نقل شده فرمود:

وَ مِـنْ أَدَبِـهِ أَنْ لایَــتْـرُک مـا لا بـُـدَّ لـَـهُ مِـنْـهُ(۹)

از ادب انسان است که آنچه را که از آن چاره ای ندارد فرو نگذارد

د:هیچ پشتیبانی چون مشاوره نیست(وَلَا ظَهِیرَ کَالْمُشَاوَرَهِ)

در مجمع البحرین می نویسد:

اَلْـمُشاوَرَهُ:هُـوَ الـْمُفاوَضـَهُ فِـی الْکَلامِ لِیَظـْهـَرَ الْـحـَقُّ(۱۰)

مشاوره عبارت است از مشارکت در کلام جهت آشکار شدن حق

راغب اصفهانی می نویسد:

وَالتَّشاوُرُ وَالـْمُشاوَرَهُ وَالـْمَشْوَرَهُ اِسْتِخْراجُ الــْرأْیِ بـِمـُراجِـعَـهِ الْبـَعْـضِ اِلـَی الْبـَعْضِ(۱۱)

تشاور و مشاوره و مشورت عبارت است از استخراج نظر با مراجعه کردن بعضی به بعض دیگر

عَنِ الصادق(ع):

اِسْتَشِرِ الْعـاقِلَ مِـنَ الـرِّجالِ الْوَرِعِ فَاِنَّهُ لا یَأْمُرُ اِلّابـِخَیْرٍ و َاِیّـاکَ وَالْـخِـلافَ فَاِنَّ خِـلافَ الْوَرِعِ الْعاقِلِ مَـفْـسـَدَهٌ فِـی الـّدینِ وَالـدُّنْـیا(۱۲)

با مردان عاقل باورع مشورت کن که جز به نیکی فرمان نمیدهند و از مخالفت با رأی ایشان بپرهیز کـه مخـالفت کـردن بـا شخص پرهیزگار عاقل موجـب تباهـی دیـن و دنـیا اسـت

آسیبهای موجود در نوع شوراهای شهری و بعضاً روستایی:

۱-سیاست زدگی و جناح بازی

۲-تصمیمات بدون پشتوانه کارشنـاسـی

۳-فراموش کردن مردم پس از انتخاب

۴-بی تفاوتی و بی حالی

۵-حاشیه سازی از طریق مواضع و تصمیمات

۶-تحمل کردن یکدیگر بنام تفاهم و همکاری

۷-فلج کردن شهرداریها در نوع شهرها

۸-قطع ارتباط با مدیران دیگر شهرها بنام استقلال و مردمی بودن

۹-ابتلا به روزمرگی و غفلت از موضوعات اساسی و اولـویـت دار

۱۰-تبدیل مشاوره به معامله در بعضی شوراها

پی نوشت:

(۱)نهج البلاغه حکمت ۵۴                                                                                                     

(۲)بحار الانوار/مجلسی ج۱ ص ۹۷

(۳)شرح نهج البلاغه /ابن ابی الحدید ج۱۸ ص ۱۸۵                       

(۴)غررالحکم/آمدی ص ۱۰۲                                               

(۵)نهج البلاغه ج۴ ص۲۴۹

(۶)کتاب شرح حدیث ص ۷                                                                                      

(۷)مفردات الفاظ القرآن ص ۲۰۹    

(۸)تحف العقول./حرانی ص ۱۸       

(۹)بحار الانوار/مجلسی ج۷۸ ص ۸۰             

(۱۰)مجمع البحرین /طریحی ج۳ص ۳۵۵    

(۱۱)مفردات الفاظ القرآن ص ۲۷۷

(۱۲)بحار الانوار / مجلسی ج۷۵ ص ۱۰۱                    

پر بازدیدترین ها

بیشتر