شنبه ۱۳ آذر ۱۴۰۰ - السبت 29 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۶/۰۵/۱۴) ولایت فقیه ادامه و استمرار ولایت ائمه(ع) می باشد

قال الله تعالی: وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَـلِـمَاتٍ فَأَتَـمَّهُنَّ قَالَ إِنِّـی جَاعِـلُـکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِی قَالَ لَا یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ(۱) (به خاطر بیاورید) هنگامی که خداوند ابراهیم را با وسائل گوناگونی آزمود، و او بخوبی از عهده آزمایش بر آمد، خداوند به او فرمود: من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم، […]

قال الله تعالی:

وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِیمَ رَبُّهُ بِکَـلِـمَاتٍ فَأَتَـمَّهُنَّ قَالَ إِنِّـی جَاعِـلُـکَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِی قَالَ لَا یَنَالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ(۱)

(به خاطر بیاورید) هنگامی که خداوند ابراهیم را با وسائل گوناگونی آزمود، و او بخوبی از عهده آزمایش بر آمد، خداوند به او فرمود: من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم، ابراهیم عرض کرد: از دودمان من (نیز امامانی قرار بده) خداوند فرمود: پیمان من به ستمکاران نمی‏رسد (و تنها آن دسته از فرزندان تو که پاک و معصوم باشند شایسته این مقامند)

مقدمه:

۱-موضوع امام و امامت یکی از موضوعات مهم و اساسی در دین مقدس اسلام است و مهمترین امتیاز و افتخار شیعه در طول تاریخ اعتقاد به امامت اهل بیت(ع) می باشد

۲-به خاطر اهمیت و نقش سرنوشت ساز موضوع امامت و امام در طول تاریخ بیشترین مباحث ،مناظرات و تألیف کتاب و حتی جنگها در این رابطه اتفاق افتاده است بطوریکه شهرستانی در الملل و النحل می نویسد:

ما سُلَّ سَیْفٌ فِی الْاِسْلامِ عَلی قاعِدَهٍ دینیَّهٍ مِثْلَ ما سـُلَّ عَـلَـی الْاِمامَـهِ فـی کُـلِّ زَمانٍ(۲)

۳-متاسفانه در جوامع شیعی برداشتهای بسیار متفاوتی از نقش و رسالت امام در جامعه وجود دارد به ویژه در میان توده مردم به دلیل محدودیت فرصت به بیان جزئیات و مصادیق نمی پردازم

لکـن بـه چـند مـورد از عـلل و ریشه های این قبیل اختلاف دیدگاهها بصورت فهرست اشاره می کنم:

۱-برداشت سطحی و غلط از مفاهیم دینی و روایات مربوطه

۲-دخالت دادن عواطف و احساسات در مباحث علمی و کلامی

۳-نقش آفرینی عوامل دشمنان اسلام و مسلمانان

۴-میدانداری انسانهای غیر عالم و احساساتی در امورات دینی

الف:جایگاه امامت

لازم می دانم بمناسبت سالروز میلاد حضرت علی بن موسی الرضا(ع) هر دو موضوع جایگاه امامت و نقش امام در جامعه را با بهره گیری از یک روایت مفصل آن حضرت که مرحوم کلینی در اصول کافی کتاب الحجه مطرح فرموده پیگیری کنم

راوی عبدالعزیز بن مسلم می گوید:در مَرْو محضر امام رضا(ع) بودیم روز جمعه در مسجد جامع گرد هم آمدیم حضّار مسجد موضوع امامت را مطرح نموده و اختلاف شدید مردم در این موضوع را بیان کردند

خـدمـت امـام (ع) رسـیـدم وگفتگوهای مردم را توضیح دادم

فَتَبَسَّمَ الْاِمام(ع) .ثُمَّ قالَ:یا عَبْدَالْعَزیزِجـَهـِلَ الْـقَـوْمُ وَ خُـدِعُــوا عَـنْ آرائـِهِم

امام تبسمی کرد سپس فرمود:ای عبدالعزیز مردم نادانند و در آراء خویش فریب خورده اند

امام (ع) در ادامه موضوعات مهمی بیان کردند تا رسیدند به بیان جایگاه امامت:

اِنَّ الْاِمـامـَهَ خـِلافَـهُ اللهِ وَ خـِلافـَهُ الـرَّسُـولِ وَ مَقامُ اَمیرُالْمُؤْمِنینَ وَ میراثُ الْحَسَنِ وَالْحُسَیْنِ

امامت خلافت از طرف خدا و رسول خدا و مقام امیر المؤمنین است و میراث امام حسن و امام حسین است

اِنَّ الْاِمامَهَ: زِمامُ الـدّیـنِ وَ نِـظامُ الْـمُسْلـِمیـنَ وَ صَلاحُ الدُّنْیا وَ عِزُّ الْـمُـؤْمِـنیـنَ

به راستى امامت زمام دین و نظام مسلمین و صلاح دنیا و عزت مؤمنین است   

اِنَّ الْاِمامَـهَ اُسُّ الْاِسـْلامِ النّامـی وَ فَـرْعُـهُ الـسّامـی(۳)

امامت بنیاد پاک دین اسلام و شاخه بلند و با برکت آن است

{gallery}1176{/gallery}
توضیح:

امام رضا(ع) در این بخش از فرمایشات خود ۸ ویژگی از ویژگیـهای امـامـت را بـیان فـرموده:

۱-جانشینی خدا و پیامبر اوست

۲-نظم دهنده امور مسلمانان است

۳-مقام و جایگاه امیرمؤمنان است

۴-صلاح دنیا و عزت مؤمنان است

۵-میراث امام حسن و امام حسین است

۶-ریشه درخت بالنده اسلام است

۷-دهانه و افسار اسلام است 

۸-و شاخه بلند دین اسلام است

ب:نقش امام در جامعه

امام رضا(ع) نقشهای اساسی امام را بصورت مبسوط بیان فرموده چند مورد را به عنوان نـمونه یـادآوری می کنـم

بِالْإِمَامِ تـَمَامُ الصَّلَاهِ وَ الـزَّکَاهِ وَ الصّـِیَامِ وَ الـْحـَجِّ وَ الـْجـِهَادِ

بوسـیله امامـت نـماز و روزه و زکاه و حج و جهاد در راه خدا تمام مى‏شوند

وَ تَوْفِیرُ الْفَیْ‏ءِ وَ الصَّدَقَاتِ وَ إِمْضَاءُ الْحُدُودِ وَ الْأَحـْکَـامِ وَ مَـنْـعُ الـثـُّغُــورِ وَ الْأَطْـرَافِ

و غنیمت و صدقات بسیار مى‏گردند، حدود و احکام اجرا مى‏شوند، مرزها و نواحى کشور مـصون مى‏شـوند

الْإِمَامُ یُحِلُّ حَلَالَ اللَّهِ وَ یُحَرِّمُ حَرَامَ اللَّهِ یُقِیـمُ حُدُودَ اللَّهِ وَ یَـذُبُّ عَنْ دِینِ اللَّهِ

امام حلال و حرام خدا را بیان مى‏کند و حدود خدا را بر پا مى‏دارد و از دین خداوند دفاع مى‏کند

وَ یَدْعُو إِلَى سَبِیلِ رَبِّهِ بِالـْحِکـْمَهِ وَ الْـمَوْعِظَهِ الـْحَسَنَهِ وَ الـْحُجَّـهِ الْبَالِغَهِ(۴)

و با حکمت و پند نیک و دلیل رسا به راه خداوند دعوت مى‏نماید

ج:برداشتها از روایت

از این روایت و سایر روایات مشابه چند مطلب مهم و سرنوشت ساز برداشت می شود که بـصورت اختـصار یـادآوری می کنیم

۱-امامت و زعامت جامعه یک منصب و جایگاه بلند الهی و معنوی است هر کس حق تکیه زدن به جایگاه والا را ندارد

۲-عزت مسلمانان و نظم امورات دنیوی آنان در سایه وجود و پیروی از امامت بدست می آید

۳-اعمال عبادی مؤمنان فقط با وجود و حضور امام به کمال می رسد و حدود الهی عملی و اجرایی می شود و توازن اقتصادی و مالی بین اقشار جامعه بوجود می آید

۴-تنها با وجود امام هست که جامعه مسلمانان از نفوذ و دستبرد دشمنان در امان می ماند و از حدود و مرزهای کشور اسلامی حراست می شود

د:ولایت فقیه استمرار امامت

در عصر غیبت کبری وظایف و رسالتهای حاکمیتی و مدیریتی طبق فرموده آن بزرگواران امام به فقیه جامع الشرایط منتقل می شود.به عنوان نمونه یک مورد از این فرمایشات را یادآوری می کنم:

۱-مقبوله عمر بن حنظله

امام صادق(ع) فرمود:

…مَنْ کَانَ مِنْکُمْ مِـمَّنْ قَدْ رَوَى حَدِیثَنَا وَ نَظَرَ فِی حَلاَلِنَا وَ حَرَامِنَا وَ عَرَفَ أَحْکَامَنَا فَلْیَرْضَوْا بِهِ حَکـَماً فَإِنِّی قَدْ جَعَلْتُهُ عَلَیْکُمْ حَاکِـماً

متوجه شوند به یکى از شماها که حدیث ما را روایت کند و در حلال و حرام ما نظر دارد و احکام ما را مى‏داند و به حکمیت او راضى شوند که او را حاکم شماها مقرر ساختم

فَإِذَا حَکَمَ بِحُکْمِنَا فَلَمْ یَقْبَلْهُ مِنْهُ فَإِنَّـمَا اِسْتَخَفَّ بـِحُکـْمِ اَللَّهِ وَ عَلَیْنَا رَدَّ وَ اَلرَّادُّ عَلَیْنَا اَلرَّادُّ عَلَى اَللَّهِ وَ هُوَ عَلَى حَدِّ اَلشِّرْکِ بِاللَّهِ(۵)

و اگر طبق حکم ما قضاوت کند و از او نپذیرد (یعنى کسى که حکم بر ضرر او است) همانا حکم ما را سبک شمرده و ما را رد کرده و راد بر ما بر خدا رد کرده و این خود در مرز شرک به خدا است

پی نوشت:

(۱)سوره بقره آیه شریفه ۱۲۴                                                                                                      

(۲)الملل والنحل /شهرستانی ج۱ ص ۲۱

(۳) عیون اخبار الرضا، /صدوق ج ۲ ، ص ۱۹۵ ـ ۱۹۹

(۴) عیون اخبار الرضا(ع)، ج ۲ ، ص ۱۹۵ ـ ۱۹۹
(۵)اصول کافی/کلینی ج۱ ص ۶۷