دوشنبه ۸ آذر ۱۴۰۰ - الإثنين 24 ربيع ثاني 1443

(۱۳۹۶/۰۹/۰۲) آثار و برکات نماز(دوره آموزشی معلمان شمال استان)

قال رسول الله(ص): اَلصَّلاهُ مِنْ شَرائِعِ الدّینِ وَ فیها مَرْضاهُ الرَّبِّ عَزَّوَجَلَّ وَ هِـیَ مِـنْـهاجُ الْاَنْـبِیاءِ(۱) نماز از شرایع(احکام)دین است و موجب خشنودی پروردگار عزوجل و آن راه و روش پیامبران است آثار و برکات نماز: این جلسه مربوط به دوره آموزشی معلمان محترم شمال استان می باشد که موضوع بحث ما نیز آثار و […]

قال رسول الله(ص):

اَلصَّلاهُ مِنْ شَرائِعِ الدّینِ وَ فیها مَرْضاهُ الرَّبِّ عَزَّوَجَلَّ وَ هِـیَ مِـنْـهاجُ الْاَنْـبِیاءِ(۱)

نماز از شرایع(احکام)دین است و موجب خشنودی پروردگار عزوجل و آن راه و روش پیامبران است

آثار و برکات نماز:

این جلسه مربوط به دوره آموزشی معلمان محترم شمال استان می باشد که موضوع بحث ما نیز آثار و برکات نماز است که در آیات و روایات متعدد مورد اشاره قرار گرفته است .تلاش خواهیم کرد نوع آثار و برکات مهم نماز را یادآوری کنیم چون در آیات قرآن حدود ۸۰ مورد از برکات نماز مطرح شده است و به همین اندازه نیز در روایات بیان شده و مطرح کردن همه آنها در توان یک جلسه نیست لذا تلاش خواهیم کرد موارد مهم تر را یادآوری کنیم:

الف:آثار و برکات نماز در قرآن

بطوریکه اشاره گردید در آیات قرآن موضوعات متعددی در ارتباط با نماز مطرح شده است که فقط آثار و برکات آن حدود ۸۰ مورد است که نمونه هایی را یادآوری می کنیم:

۱-برپاداشتن نماز مایه آرامش و امنیت انسان است

إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَأَقَامُوا الصَّلَاهَ وَآتَوُا الزَّکَاهَ لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَیـْهِمْ وَلَا هُمْ یـَحْزَنُونَ(۲)

کسانی که ایمان آوردند و اعمال صالح انجام دادند و نماز را بر پا داشتند و زکات را پرداختند، اجرشان نزد پروردگارشان است، و نه ترسی بر آنهاست، و نه غمگین می‏شوند

۲-نماز عامل گشایش و آسان شدن سختی ها است

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاهِ(۳)

ای افراد با ایمان از صبر (و استقامت) و نماز (در برابر حوادث سخت زندگی) کمک بگیرید

۳-نماز زمینه ساز امیدواری به پاداش الهی است

إِنَّ الَّذِینَ یَتْلُونَ کِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاهَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِیَهً یَرْجُونَ تِجَارَهً لَنْ تَبُورَ(۴)

کسانی که کتاب الهی را تلاوت می‏کنند و نماز را بر پا می‏دارند و از آنچه به آنها روزی داده‏ ایم پنهان و آشکار انفاق می‏کنند، تجارت (پر سودی)را امید دارند که نابودی و کساد در آن نیست

۴-نماز موجب بهره مندی از رزق الهی است

الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاهَ … أُولَئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا لَـهُمْ دَرَجَاتٌ عِـنْـدَ رَبّـِهِمْ وَمَغْفـِرَهٌ وَرِزْقٌ کَـرِیـمٌ(۵)

آنها که نماز را بر پا می‏دارند مؤ منان حقیقی آنها هستند، برای آنان درجات (فوقالعاده‏ ای) نزد پروردگارشان است و برای آنها آمرزش و روزی بینقص و عیب

۵-اقامه نماز توشه ارزشمند برای آخرت است

وَأَقِیمُوا الصَّلَاهَ وَآتُوا الزَّکَاهَ وَمَا تُقَدِّمُوا لِأَنْفُسِکُمْ مِنْ خَیْرٍ تَجِدُوهُ عِنْدَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ(۶)

و نماز را بر پا دارید و زکات را ادا کنید (و با این دو وسیله روح و جسم اجتماع خود را نیرومند سازید و بدانید) هر کار خیری برای خود از پیش می‏فرستید، آن را نزد خدا (در سرای دیگر) خواهید یافت، خداوند به اعمال شما آگاه است

۶-نماز موجب رفع فقر و نیازمندی است

وَأْمُرْ أَهْـلـَکَ بِالصَّلَاهِ وَاصْطَبـِرْ عَـلَیـْهَا لَا نَسْأَلُکَ رِزْقًا نَحْنُ نَرْزُقُکَ وَالْعَاقِبَهُ لِلتَّقْوَى(۷)

و خانواده خود را به نماز دستور ده و بر انجام آن شکیبا باش ما از تو روزی نمی‏خواهیم بلکه ما به تو روزی میدهیم و عاقبت نیک برای تقوا است

۷-نماز مهار کننده شهوات است

فَـخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاهَ وَاتَّـبَـعُوا الشَّـهـَوَاتِ فَـسَوْفَ یـَلـْقَـوْنَ غـَیًّا(۸)

اما بعد از آنها فرزندان ناشایسته‏ ای روی کار آمدند که نماز را ضایع کردند و پیروی از شهوات نمودند و به زودی (مجازات) گمراهی خود را خواهند دید.

ب:آثار و برکات نماز در روایات

۱-نماز دژی است در برابر شیطان

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

اَلصَّلاهُ حِصْنٌ مِنْ سَطَواتِ الشَّیْطانَ(۹)

نماز دژی در بـرابر یـورش های شـیطان اسـت

 

۲-نماز موجب فرود رحمت است

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

اَلصّـَلاهُ تَـسـْتـَنْـزِلُ الـرَّحْـمَـهَ(۱۰)

نماز رحمت الهی را فرود می آورد

۳-نماز عامل تقرب به خداست

رسولخدا(ص) فرمود:

اِنَّ الصَّلاهَ قُرْبانُ الْـمـُؤْمِـنِ(۱۱)

نماز مایه تقرب مؤمن به خداوند است

۴-نماز بهترین عمل است

امیرمؤمنان(ع) فرمود:

اُوصیکُمْ بِالصَّلاهِ وَ حِفْظِها فَاِنَّها خَیْرُ الْعَمَلِ وَ هِیَ عـَمُودُ دینُکُـمْ(۱۲)

شما را به نماز و مواظبت بر آن سفارش می کنم زیرا که نماز بهترین عمل و ستون دین شماست

۵-نماز پاک کننده گناهان است

رسولخدا(ص) فرمود:

اِذا قامَ الْعَبْدُ اِلَی اَلصَّلاهِ فَکانَ هَواهُ وَ قَلْبُهُ اَلَی اللهِ تَعالی اِنْـصَـرَفَ کَـیَـوْمٍ وَلَـدَتْـهُ اَمُّـهُ(۱۳)

هر گاه بنده به نماز ایستد و فکر و دلش متوجه خداوند متعال باشد چون نماز را تمام کند همچون روزی باشد که از مادر متولد شده است

ج:خشوع در نماز

از جمله موضوعاتی که در ارتباط با نماز بسیار مطرح شده است و مورد سفارش قرار گرفته است خشوع در نماز است خداوند می فرماید:

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ هُمْ فِی صَلَاتـِهِمْ خَاشـِعُـونَ(۱۴)

به تحقیق مؤمنان رستگار شدند آنها که در نمازشان خشوع دارند

رسولخدا(ص) فرمود:

لا صَلاهَ لِـمَـنْ لا یَـتـَخـَشَعُ فـی صَلاتِهِ(۱۵)

کسی که در نماز خشوع ندارد نمازش نماز نیست

معنی خشوع:

از رسولخدا(ص) سوال شد معنی خـشـوع چـیسـت؟ پـاسـخ دادنـد

اَلـتَّـواضُـعُ فـِی الـصّـَلاهِ وَ أَنْ یُقْبِلَ الْعَبْدُ بِقَلْبِهِ کُلِّهِ عَلی رَبِّـهِ(۱۶)

فروتنی در نماز و اینکه بنده با تمام دلش به پروردگار خود رو کند

 

یادآوری:

لازم به یادآوری است که در ارتباط با خشوع رسولخدا(ص) ،امیرمؤمنان(ع)،فاطمه زهرا(س) ،امام حسن(ع) ،امام حسین(ع) ،امام زین العابدین(ع) ،امام صادق و امام باقر(ع) در نماز روایات متعددی وارد شده است(۱۷) به عنوان نمونه روایتی را در مورد خشوع حضرت فاطمه(س) ترجمه می کنیم:

 

رسولخدا(ص) در ضمن بیان ستم هایـی که بر اهل بیت خود خواهد رفت چنین فرمود:

أَمّا اِبْنَتی فاطِمَهَ فانـّها سَـیـِّدَهُ نِـساءِ الْعالَمینَ مِنَ الْاَوَّلینَ وَ الْاخِرینَ …

اما دخترم فاطمه(ع) او بانوی زنان جهان از اولین تا آخرین است

مَتیٰ قامَتْ فِی مِحْرابِها بَیْنَ یَدَیْ رَبِّها جَلَّ جَلالُهُ زَهَرَ نُورُها لِمَلائِکَهِ السَّماءِ کـَما یَزهَرُ نُورُ الْکَواکِـبِ ِلِاَهْـلِ ا لْاَرضِ

هر گاه در محراب خود در برابر پروردگارش جل جلاله بایستد نورش برای فرشتگان آسمان می درخشد همچنان که نور ستارگان برای زمینیان می درخشد

وَ یَقُولُ اللهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِمَلائِکَتِهِ» یا مَلائِکَتِی أُنظُرُوا إلی اَمَتی فاطِمَهَ سَیِّدَهُ إمائی قَائِمَهٌ بَیْنَ یَدَیَّ تَرْتَعِدُ فَرائِصُها مِنْ خِیفَتِی وَ قَدْ أَقْبَلَتْ بِقَلبِها عَلی عِبادَتی(۱۸)

و خداوند عزوجل به فرشتگان می فرماید ای فرشتگان به کنیز من فاطمه بنگرید بانوی کنیزان من در برابر من ایستاده است او با دل خویش به عبادت من روی آورده است شما را گواه میگیرم که شیعیان او را از آتش ایمن کردم

د:حکم کسانی که به نماز بی اعتنا هستند

اصطلاحی که در متن روایات در ارتباط با بی اعتنایی به نماز مطرح شده واژه تهاون است تهاون در نماز یعنی کم توجهی به نماز . به اوقات نماز ، به احکام نماز و دیگر مواردی که به نماز مرتبط است. مردم در مورد پول اصلا تهاون ندارندبا حواس جمع پول در می آورند و خرج می کنند)

روزی حضرت فاطمه زهـرا (س) از پـدر بزرگوارش حضرت رسولخدا(ص) پرسید

یَا أَبَـتَاهْ ، مَا لِـمَنْ تـَهَاوَنَ بِـصـَلَاتِـهِ مِـنَ الــرِّجـَالِ وَ الـنـِّسَاءِ؟

پدرجان اگر از مردان یا زنان نسبت به نمازش بی اعتنا باشد چه حکمی دارد؟

 

قَالَ : ” یَا فَاطِمَهُ ، مَنْ تَهَاوَنَ بِصَلَاتِهِ مِنَ الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ ، ابْتَلَاهُ اللَّهُ بِخَمْسَ عَشْرَهَ خَصْلَهً ، سِتٌّ مِنْهَا فِی دَارِ الدُّنْیَا ، وَ ثَلَاثٌ عِنْدَ مَوْتِهِ ، وَ ثَلَاثٌ فِـی قَبْرِهِ ، وَ ثَلَاثٌ فِـی الْقِیَامَهِ إِذَا خـَرَجَ مِنْ قَـبـْرِهِ

فاطمه جان؛ هر زن و مردی که نماز خود را سبک گیرد و در بجا آوردنش سستی و سهل انگاری نماید، خداوند او را به پانزده بلا مبتلا می گرداند: شش بلا در دنیا، سه بلا در وقت مرگ، و سه بلا در قبر و سه بلا در قیامت و زمانى که از قبر بیرون می آید

 

فَأَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ فِی دَارِ الدُّنْیَا :      

امّا شش بلای دنیوی:

فَالْأُولَى : یَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَکَهَ مِنْ عُمُرِهِ

خداوند برکت را از عمرش می گیرد

وَ یَرْفَعُ اللَّهُ الْبَرَکَهَ مِنْ رِزْقِهِ   

خداوند برکت را از رزق و روزی اش بر می دارد

وَ یَمْحُو اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ سِیمَاءَ الصَّالِحِینَ مِنْ وَجْهِهِ      

خداوند سیمای صالحین را از چهره اش محو می کند

وَ کُلُّ عَمَلٍ یَعْمَلُهُ لَا یُؤْجَرُ عَلَیْهِ

هر کار خیری که انجام دهد، پذیرفته نبوده و اجری ندارد

وَ لَا یَرْتَفِعُ دُعَاؤُهُ إِلَى السَّمَاءِ

دعایش مستجاب نخواهد شد

وَ السَّادِسَهُ : لَیْسَ لَهُ حَظٌّ فِی دُعَاءِ الصَّالِحِینَ

از دعای صالحین بهره ای نخواهد داشت

وَ أَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ عِنْدَ مَوْتِهِ

سه بلایی که هنگام مرگ برای اوست:

فَأُولَاهُنَّ : أَنَّهُ یـَمُوتُ ذَلِیلًا      

ذلیلانه و با خواری خواهد مُرد

وَ الثَّانِیَهُ : یَـمُـوتُ جَائـِعاً       

با حالت گرسنه جان خواهد داد

وَ الثَّالِثَهُ : یـَمُوتُ عَطْشَاناً  

با تشنگی خواهد مُرد

فَلَوْ سُقِیَ مِنْ أَنْهَارِ الدُّنْیَا لَـمْ یَرْوَ عَطَشُهُ

به طوری که اگر از همه نهرهای دنیا آبش دهند، تشنگی اش برطرف نخواهد شد

وَ أَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ فِی قَبْرِهِ:

سه بلایی که در قبر به سراغش می آید:

فَأُولَاهُنَّ : یُوَکِّلُ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً یُزْعِجُهُ فِی قَبْرِهِ

 خداوند، فرشته ای را در قبرش می گذارد تا او را زجـر دهـد

وَ الثَّانِیَهُ : یُـضَیَّقُ عَـلَیْهِ قَـبـْرُهُ .

قبرش برای او تنگ خواهد شد

وَ الثَّالِثَهُ : تَکُونُ الظُّلْمَهُ فِی قَبْرِهِ

قبرش تاریک و در ظلمت می باشد

وَ أَمَّا اللَّوَاتِی تُصِیبُهُ یَوْمَ الْقِیَامَهِ إِذَا خَرَجَ مِنْ قَبْرِهِ :

و اما سه بلایی که در روز قیامت و زمانی که از قبر بیرون می آید نصیبش می شود:

فَأُولَاهُنَّ : أَنْ یُوَکِّلَ اللَّهُ بِهِ مَلَکاً یَسْحَبُهُ عَلَى وَجـْهِهِ ، وَ الـْخَـلَائِـقُ یَـنْـظُرُونَ إِلَیْـهِ

خداوند فرشته ای را بر می گزیند تا او را با صورت بر زمین بکشد، در حالی که خلایق به او می نگرند

وَ الثَّانِیَهُ : یُحَاسَبُ حِسَاباً شَدِیداً

در حسابش سخت گیری می شود

وَ الثَّـالِثَهُ : لَا یَـنْـظـرُ اللَّهُ إِلَـیْـهِ، وَ لَا یُزَکِّیهِ ، وَ لَهُ عَذَابٌ أَلِـیـمٌ(۱۹)

خدا به نظر لطف و رحمت به او نمى‌‌نگرد و او را پاکیزه (از اعمال بدش) نمی گرداند و برایش عذابی دردناک می باشد

 

پی نوشت:

(۱)کتاب الخصال/صدوق ۵۲۲/۱۱                                          

(۲)سوره بقره آیه ۲۷۷                                                

(۳)سوره بقره آیه ۱۵۳

(۴)سوره فاطر آیه شریفه ۲۹               

(۵)سوره انفال آیه شریفه ۳و۴            

(۶)سوره بقره آیه شریفه ۱۱۰             

(۷)سوره طه آیه شریفه ۱۳۲

(۸)سوره مریم آیه ۵۹ 

(۹)غررالحکم/آمدی ۲۲۱۲     

(۱۰)غررالحکم/آمدی ۲۲۱۴  

(۱۱)کنزالعمال/متقی هندی ۱۸۹۰۷  

(۱۲)بحار الانوار/مجلسی ج۸۲ ص ۲۰۹

(۱۳)ثواب الاعمال/صدوق ۶۷/۱                                 

(۱۴)سوره مؤمنون آیات ۱-۲ 

(۱۵)الفردوس۵/۱۹۵/۷۹۳۵                 

(۱۶)دعائم الاسلام ج۱ ص ۱۵۸

(۱۷)میزان الحکمه(مترجم)ج۶ ص۲۹۰ الی ۲۹۵                                                                   

(۱۸)بحار الانوار/مجلسی ج۴۳ ص ۱۷۲

(۱۹)فلاح السائل /ابن طاووس ص ۶۱-۶۲

 

مکان:دبیرستان شهدای فرهنگی

موضوع: آثار و برکات نماز

مناسبت: دوره آموزشی معلمان شمال استان